خانه / نقد و نظر / مسائل بوطیقای داستایفسکی

مسائل بوطیقای داستایفسکی

کتاب «مسائل بوطیقای داستایفسکی» نوشته‌ی «میخاییل باختین» با ترجمه‌ی «نصرالله مرادیانی» منتشر شد.

میخاییل باختین منتقد روس  مسائل بوطیقای داستایفسکی را در سال ۱۹۶۳ به چاپ سپرد. این کتاب قبلاً در ۱۹۲۹ با عنوان مسائل هنر داستایفسکی و در قالب تک‌نگاری منتشر شده بود. تنها پس از سه دهه و با پافشاری حلقه تازه دانشجویانش بود که کار ویرایش این کتاب را از سر گرفت تا با افزودن یک فصل به کتاب و ویرایش اساسی مطالبش این کتاب معرف نظریه او و همچنین مشهورترین اصطلاحش، چندصدایی، باشد.

مسائل بوطیقای داستایفسکی پنج فصل دارد. فصل اول به بررسی آرای موجود پیرامون فرم هنری آثار داستایفسکی از زبان سایر منتقدان می‌پردازد. فارغ از مباحث طرح‌شده، این فصل از این نظر جالب توجه است که می‌توان موضع باختین را در برابر سایرینی دید که گاه حتی از منتقدان خود اویند. باختین که در این اثر از توانایی داستایفسکی در حفظ خودآیینی حتی کوچک‌ترین شخصیت‌هایش دفاع می‌کند، خود نیز در این فصل با این پرسش اخلاقی رویاروست که چگونه می‌توان و می‌بایست با صدای دیگری مواجه شد.

فصل دوم درباره قهرمان در آثار داستایفسکی است. قهرمانان او تا چه اندازه آزاد و خودآیین‌اند؟ چگونه ممکن است قهرمان از قید صدای مؤلف رها شود؟ چگونه این قهرمانان در رمان‌های داستایفسکی به «ایده‌پرداز» مبدل می‌شوند؟ در این فصل پرسش‌هایی از این دست مورد بررسی قرار می‌گیرند.
فصل سوم درباره ایده است. چطور داستایفسکی موفق می‌شود ایده دیگری را بازنمایی کند و فاصله خود را از آن حفظ کند؟ رویارویی ایده‌ها در آثار او چگونه رخ می‌دهد؟ شکل‌دهی به ایده قهرمان و رمان چه ارتباطی با سرشت گفتگویی خود ایده و اندیشه دارد؟ به‌واسطه این سؤال‌ها باختین نشان‌مان می‌دهد که چگونه ایده در نزد داستایفسکی از جانب مؤلف به قهرمان و سایر شخصیت‌ها تحمیل نمی‌شود. اینگونه است که در رمان‌های او شخصیت‌ها زیر نگاه آگاهی‌ای تک‌گویه به ادواتی برای طرح ایده تقلیل نمی‌یابند. تک‌تک آن‌ها صاحب ایده‌اند و دست به قضاوت می‌زنند.
در فصل چهارم باختین با استفاده از دانش ژرف خود درباره تاریخ رمان و نثر به بحث و فحص درباب ژانرهایی در طول تاریخ می‌پردازد که همگی در سیر پیشروی رمان اروپایی به شکل‌گیری رمان داستایفسکیایی یاری رسانده‌اند. او کار را حتی از ژانر گفتگوی سقراطی و هجو منیپوسی آغاز می‌کند و بدین ترتیب تصویری روشنگر و پرجذبه از این پیشرفت نشان‌مان می‌دهد. در همین فصل است که به ویژگی‌های کارناوالی ادبیات داستایفسکی نیز اشاره می‌کند و مثال‌هایی بس باریکبینانه از آثار او می‌زند.
در فصل پنج، با آوردن مثال‌های بیشتر از آثار داستایفسکی و خاصه رمان‌های او سعی در آن دارد که ویژگی‌های گفتمان داستایفسکی را بر ما آشکار سازد. باختین از این راه به ما نشان می‌دهد گفتمان در داستایفسکی چگونه با گفتمان در آثار سایر نویسنده‌ها مانند تورگینف و تالستوی فرق می‌کند. چگونه صداها یکدیگر را قطع می‌کنند، در هم تداخل می‌کنند و ضعف‌های یکدیگر را نشان می‌دهند؛ اینکه چرا مرد زیرزمینی هم منتظر تأیید از سوی دیگری است هم از تأیید او بیزار است.
در این کتاب درضمن مقدمه‌ای به قلم وین سی. بوث و دیباچه‌ای نوشته کریل امرسون آمده است. دو ضمیمه از مسائل هنر داستایفسکی به انتهای کتاب پیوست شده است. فهرست اسامی خاص و آثار، همراه با توضیحات این اسامی و آثار نیز در خواندن کتاب به کمک خواننده می‌آید.
کتاب «مسائل بوطیقای داستایفسکی» نوشته‌ی «میخاییل باختین» با ترجمه‌ی «نصرالله مرادیانی» با تیراژ ۵۰۰ نسخه در قطع رقعی به همت نشر حکمت کلمه منتشر شده است و در نمایشگاه کتاب تهران رونمایی می‌شود.

درباره‌ی faryad

حتما ببینید

تخیل نمادین

نقل‌قول مشهوری هست که می‌گوید «دانش بدون آگاهی مخرب روح است» و بر همین اساس …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *