بازنمایی خاورمیانه نوین از دیدگاه سینمای هالیوود و جهان عرب

خاورمیانه سینمایی

شرق: تفاوت های میان بازنمایی وضعیت خاورمیانه امروز در آثار سینمایی جهان عرب و سینمای هالیوود، موضوع اصلی کتابی است از لینا خطیب با عنوان «بازنمایی خاورمیانه نوین از دیدگاه سینمای هالیوود و جهان عرب» که به تازگی با ترجمه هما آسوده در نشر حکمت کلمه منتشر شده است. نویسنده کتاب معتقد است که سینما به عنوان ابزار قدرتمند تولیدات فرهنگی، در مرکز بازنمایی خاورمیانه نوین قرار دارد و تداخل سینما در ترسیم امور سیاسی منطقه از جمله بارز ترین زوایای این بازنمایی است. او همچنین می گوید که بازنمایی سینمایی خاورمیانه تنها در انحصار هالیوود یا به طور کلی سینمای غرب نیست؛ بلکه جهان عرب هم در ترسیم خاورمیانه سینمایی حضوری پررنگ دارد. این کتاب بر اساس این ایده کلی شکل گرفته که هالیوود و سینمای اعراب از یک حادثه تاریخی مشخص، برداشت های متفاوت و در اغلب موارد متناقض به دست می دهند. تعارض اعراب با اسرائیل از نظر پایداری فلسطینیان بارزترین نمونه عصر حاضر است. هالیوود قدرت تاثیرگذاری درخور توجهی بر افکار عمومی جهان دارد و از این نظر بررسی تصویری که این سینما از خاورمیانه به دست می دهد، حائز اهمیت است: «از آنجایی که سینمای هالیوود بر سکوی قدرتمندترین صنعت فیلم سازی جهان قرار دارد، مطالعه بازنمایی خاورمیانه از دیدگاه هالیوود حائز اهمیت است. انعکاس امور سیاسی خاورمیانه از قالب سینمای هالیوود تا حدودی بر ذهنیت مردم درباره منطقه تاثیر می گذارد. از این رو مقایسه این بازنمایی با تصویری که اعراب از خودی و دیگری در سینما ارائه می دهد، ضرورت پیدا می کند». در مقابل، سینمای مصر بزرگ ترین صنعت فیلم سازی در خاورمیانه را دارد و آثار تولیدشده اش در سراسر جهان عرب پخش می شود و اعراب مهاجر در خارج از جهان عرب نیز مخاطبان این آثار هستند. در سال های اخیر سینمای فلسطین نیز آثار زیادی تولید کرده و به رقیبی دیگر در این عرصه بدل شده است. به اعتقاد نویسنده، پخش این آثار در سطح بین المللی فرصت جدیدی برای اظهارنظر در عرصه جهانی به فلسطین اعطا می کند. سوریه، الجزایر، لبنان، مراکش و تونس از دیگر کشورهای جهان عرب هستند که آثار سینمایی درباره مسائل سیاسی خاورمیانه تولید کرده اند.

لینا خطیب در کتابش، آثار سینمایی مربوط به سال های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۵ را بررسی کرده است. در این بازه زمانی چند اتفاق مهم در تاریخ سیاسی خاورمیانه رخ داده است که برخی از آنها اهمیت بسیاری داشته اند. آثار سینمایی که در این کتاب مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند، در اغلب موارد با مسائل سیاسی برجسته دوران مرتبط است و «از این رو نمی توان خارج از این چارچوب تاریخی درباره این آثار به تبادل نظر پرداخت. به اعتقاد فوکلت، هر بحث و گفتمانی که صورت می پذیرد، صرف نظر از موضوع آن، متشکل از مجموعه بیاناتی است که در زمان و مکان مخصوص به خود تولید می شود. ارتباط فیلم با تاریخ نیز شخصی به نظر می رسد. به عبارت دیگر هالیوود و سینمای اعراب از یک رخداد تاریخی مشابه، برداشت های متفاوت و در اغلب موارد متناقضی ارائه می دهند. تعارض اعراب/ رژیم اشغالگر از حیث پایداری فلسطینیان بارزترین نمونه عصر حاضر است. هالیوود از این مسئله به منزله ترور محض یا در بهترین حالت یک انقلاب یاد می کند. در حالی که سینمای جهان عرب به این موضوع با نگاهی مساعد می نگرد. در بازنمایی هالیوود از بنیادگرایان اسلامی یک وجه تشابه وجود دارد و آن اینکه هالیوود از یک سو بنیادگرایی را با تروریسم و از سوی دیگر با اسلام تلفیق می کند. این نوع بازنمایی با دیدگاه سینمای مصر و الجزایر درباره بنیادگرایان اسلامی متفاوت به نظر می رسد. سینمای مصر و الجزایر برخلاف هالیوود بنیادگرایان اسلامی را از زاویه شخصی و اجتماعی به تصویر می کشند». این کتاب با شیوه های متفاوت، بازنمایی حوادث تاریخی را بررسی و دریافت و برداشت واحد و مشخص از آن حوادث تاریخی را بی ثبات می سازد و باعث تغییر دوگانه متضاد (عرب مقابل غرب و بربریت مقابل تمدن) می شود که سینما به ارائه آن می پردازد و نشان می دهد چگونه حقایق توسط هر طرف درباره خودی/ دیگری، در بافت تاریخی مشخصی شکل می گیرد. به عبارتی، این کتاب نه فقط نشان می دهد که چگونه تاریخ از زوایای مختلف به طور کاملا متفاوت خوانده می شود؛ بلکه نشان می دهد چگونه تاریخ از زوایای مختلف به طرق کاملا متفاوت هم نوشته می شود؛ از این رو این آثار سینمایی در حقیقت تاریخی را ارائه می دهند که از خط مشی سیاسی هر طرف نشئت می گیرد و آینده دیگری را به ترتیب برای ایالات متحده آمریکا و جهان عرب رقم می زند. در این میان، بازنمایی خاورمیانه در قاب سینما در چارچوبی فراتر از گفتمان رایج اهمیت پیدا می کند. گفتمان رایج در بیشتر این موارد، این بازنمایی را در چارچوب شرق شناسی قرار می دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *